Een kroon, een verzamelaar en een vergeten wereld

De beroemde Kroon van Kertsj is geen koninklijke kroon, maar een verfijnd diadeem dat ooit toebehoorde aan een vrouw van hoge status. Het werd gevonden in een graf uit de tijd van de volksverhuizingen – een periode van grote omwentelingen, waarin oude rijken verdwenen en nieuwe culturen vorm kregen. Tot eind september 2027 is dit uitzonderlijke object, samen met vele andere topstukken, te zien in het Neues Museum in Berlijn. Het is de eerste keer in meer dan tachtig jaar dat deze schatten weer voor het publiek worden getoond. De tentoonstelling brengt de legendarische collectie van Johannes von Diergardt terug naar Berlijn. Zij omvat onder meer vroegmiddeleeuwse gouden sieraden uit het Zwarte Zeegebied, zilveren kledinggespen en rijk versierde gordels uit graven in Frankrijk, Italië, Spanje en Duitsland. Na de dood van Von Diergardt kwamen de objecten terecht in het Römisch-Germanisches Museum in Keulen. Door een grootschalige verbouwing daar, krijgen bezoekers nu de zeldzame kans om deze collectie opnieuw – en tijdelijk – in Berlijn te bewonderen.

Hoogtepunten van een bewogen tijd

Naast de indrukwekkende Kroon van Kertsj (Kertsj is een stad op de Krim) zijn er sieraden in dierlijke vormen, ingelegd met rode edelstenen en verfijnd met kleine gouden bolletjes. Een gouden gordelgesp met een griffioen springt direct in het oog. Het zijn objecten die niet alleen vakmanschap tonen, maar ook verhalen vertellen: over macht en status, geloof en symboliek, en over een Europa in beweging. [caption id="attachment_6096" align="aligncenter" width="1920"] Gouden gesp met griffioen, ca 600 - 650 © Römisch-Germanisches Museum/Rheinisches Bildarchiv Köln / Anja Wegner[/caption] De voorwerpen stammen uit de tijd van de Grote Volksverhuizing. Dat was een dynamische overgangsperiode tussen oudheid en middeleeuwen, waarin volkeren migreerden, culturen elkaar ontmoetten en nieuwe vormen van identiteit ontstonden. Juist die uitwisseling is in de kunst van deze tijd tastbaar aanwezig.

Johannes von Diergardt: verzamelaar met een missie

De collectie dankt haar bestaan aan Johannes von Diergardt (1859–1934), zoon van een Duitse grootindustrieel en een gepassioneerd verzamelaar. Hij begon met Romeinse munten, maar zijn interesse verbreedde zich al snel. Nadat zijn familie in 1872 verhuisde naar Schloss Bornheim, tussen Keulen en Bonn, gaf Von Diergardt na de ontdekking van Frankische graven in het kasteelpark opdracht tot opgravingen. Een beslissend moment volgde in 1907, toen Von Diergardt een belangrijke verzameling opgravingsvondsten uit Zuid-Rusland aankocht van Merle de Massoneau, beheerder van de tsaristische wijngaarden op de Krim. Daarna breidde hij zijn collectie systematisch uit met archeologische vondsten uit de tijd van de Grote Volksverhuizing. Zo bracht hij de grootste privécollectie ter wereld bijeen die aan deze periode is gewijd.

Een glanzend venster op het verleden

De objecten in deze tentoonstelling bieden een zeldzaam en schitterend venster op de Europese geschiedenis. Ze laten zien hoe kunst, macht en cultuur zich ontwikkelen in tijden van verandering – en hoe die sporen eeuwen later nog steeds spreken.

Wat is jouw sterrenbeeld? Ook vandaag de dag, in het tijdperk van wetenschap en technologie, horen we deze vraag nog vaak. De dierenriem boeit mensen al sinds de oudheid. Hij verbindt mens en kosmos, hemel en aarde, astronomie en astrologie, wetenschap en geloof, traditie en innovatie. Maar wat is de dierenriem precies? Een orakel dat voorspellingen doet? Een spiegel die inzicht geeft in de psyche? Een projectiescherm voor onze zoektocht naar kennis en zekerheid? Een coördinatensysteem dat de bewegingen van planeten voorspelbaar maakt? Of een zichtbare uiting van hemelse harmonie? Of misschien al deze dingen tegelijk? De tentoonstelling in het Neues Museum in Berlijn duikt in de geschiedenis en betekenis van de dierenriem, van Babylonië tot Egypte en de Grieks-Romeinse wereld. In verschillende thema’s zien we de antieke dierenriem belicht vanuit een actueel wetenschappelijk en maatschappelijk perspectief.

Een multiculturele reis door ruimte en tijd

De tentoonstelling neemt bezoekers mee op een multiculturele reis door ruimte en tijd, van Babylonië naar Egypte, Griekenland en Rome (ca. 400 v.Chr. – 400 n.Chr.). Aan de hand van artefacten uit Berlijnse musea krijgen we de dierenriem uitgelegd tegen de achtergrond van zijn hedendaagse betekenis. De introductie van de dierenriem was een keerpunt in de astrologie. Samen met de dierenriem ontstond in Babylonië de horoscoop als nieuwe astrologische praktijk, die voor het eerst niet alleen toegankelijk was voor koningen en heersers, maar ook voor gewone mensen uit verschillende lagen van de bevolking. [caption id="attachment_6313" align="aligncenter" width="1080"] Schilderachtige uitvoering van het ronde hemelschilderij uit Dendera op een plafond in het Neues Museum © Staatliche Museen zu Berlin, Ägyptisches Museum und Papyrussammlung / Sandra Steiß[/caption]

De dierenriem vandaag

Vandaag de dag is de horoscoop wereldwijd populairder dan ooit, ondanks dat deze wordt gezien als een esoterische praktijk en pseudowetenschap. Het is gebaseerd op het geloof dat de stand van de planeten ten tijde van de geboorte aanwijzingen bevat over het wezen en het lot van een persoon. Dit geloof ontspringt uit de tijdloze menselijke behoefte aan zingeving, kennis over zichzelf en de toekomst, zekerheid en methoden om onzekerheid het hoofd te bieden.