Spaanse mythe: Ignacio Zuloaga (1870 – 1945)

Samen met de Kunsthalle München maakte het Bucerius Kunst Forum deze eerste uitgebreide tentoonstelling over de Spaanse schilder Ignacio Zuloaga in Duitsland. Tijdens zijn leven was hij internationaal een ster en heeft hij als geen ander het beeld van Spanje in het buitenland beïnvloed. Een imago tot op de dag van vandaag voortduurt. Hij concentreerde zich daarbij op figuren die volgens hem het “echte” Spanje belichaamden: stierenvechters, flamencodanseressen, de eenvoudige plattelandsbevolking en buitenbeentjes. De tentoonstelling brengt ongeveer 80 werken samen uit de periode 1890 tot 1941 uit Spanje, Frankrijk, Italië, Zweden, Polen, Duitsland, Mexico, Argentinië en de Verenigde Staten.

Over Ignacio Zulaoga

Ignacio Zuloaga heeft rond 1900 met zijn schilderijen de mythe van Spanje als geen andere kunstenaar verbeeld. Het land onderging een transformatie door de toenemende industrialisatie en oriëntatie op de Europese moderniteit. Zuloaga zag hoe dit het authentieke Spaanse leven bedreigde. De kleine dorpen, de traditionele kleding, dans en stierenvechten, religieuze processies, eeuwenoude gebruiken, tradities en legendes verdwenen langzaam maar zeker. In zijn streven om de essentie van Spanje vast te leggen, probeerde hij de “Spaanse ziel” in zijn kunstwerken vast te leggen. Deze vond hij vooral in Castilië, toen hij in 1898 naar Segovia verhuisde. Het landschap en bewoners daar waren voor hem afspiegelingen van het oorspronkelijke Spanje.

Hij werd geboren in 1870 in het Baskenkische Eibar als zoon van een gerenommeerde smid. Maar een groot deel van zijn leven bracht Zuloaga door in Parijs, het internationale centrum van de kunstwereld. Hij was bevriend met kunstenaars, schrijvers en musici en verkeerde in de kosmopolitische high society. Zo deelde hij bijvoorbeeld een atelier met Paul Gauguin, was bevriend met Auguste Rodin en reisde met Maurice Ravel (ook met Baskische roots). Halverwege de jaren 1890 verhuisde hij naar Sevilla, waar hij zijn eigen ervaringen als stierenvechter opdeed en zich bij voorkeur bewoog in de gemeenschap van de Gitanos, de Spaanse Roma.

Een artistiek leven aan de hand van thema’s

De tentoonstelling presenteert in verschillende thematische hoofdstukken Zuloaga’s artistieke ontwikkeling en plaatst de schilder in de cultuurhistorische context van zijn tijd. Het eerste hoofdstuk is gewijd aan zijn artistieke begin en zijn vroege tijd in Parijs. In café- en straatscènes en eerste portretten wordt zijn inspiratie door de internationale kunstscene duidelijk. Het tweede hoofdstuk belicht zijn confrontatie met de Spaanse meesters, met name Velázquez, El Greco en Goya, en hun invloed op zijn werk. Werken die zich wijden aan het milieu van prostitutie en zowel in Frankrijk als in Spanje zijn gesitueerd, worden vervolgens gepresenteerd. De volgende twee hoofdstukken zijn biografisch verbonden met zijn tijd in Sevilla en tonen folkloristisch gekleurde voorstellingen rond thema’s als stierenvechten en flamencodansen.

Het zesde hoofdstuk presenteert Zuloaga’s belangrijkste periode van creativiteit, die begon met zijn verhuizing naar Segovia in 1898. De focus ligt hier op voorstellingen van het schrale, ruige landschap van Segovia en de omliggende regio, evenals hun “archetypische” bewoners. In het zevende hoofdstuk worden de connecties van Zuloaga met protagonisten uit de wereld van muziek, dans en theater gepresenteerd. Daarna volgen religieuze scènes die de Spaanse volksdevotie oppakken. De laatste twee hoofdstukken behandelen opdrachtportretten, intieme en privévoorstellingen van vrienden en collega’s, evenals de relatie tussen portret en landschap. Met dit laatste heeft de kunstenaar een eigen portretgenre gevormd.

Kritiek op Zulaoga’s Spaanse mythe

Tijdens zijn verblijf in Spanje ontstonden er hevige debatten over Zuloaga’s kijk op Spanje. Velen van zijn landgenoten bekritiseerden het als onpatriottisch en beïnvloed door het buitenland. Spanje verkeerde in een diepe crisis na de verloren oorlog van 1898 tegen de VS en het verlies van de laatste belangrijke overzeese koloniën. In Duitsland daarentegen waren zijn werken tijdens zijn leven vertegenwoordigd in talrijke tentoonstellingen. Schrijvers en kunstenaars zoals Rainer Maria Rilke, August Macke, Paul Klee of Paula Modersohn-Becker lieten zich inspireren door zijn werken. Men geloofde in zijn schilderijen het ware Spanje te vinden. In zijn latere jaren kreeg Zuloaga grote erkenning van de Spaanse dictator Franco en liet hij zich gebruiken voor propagandadoeleinden.*

* opmerking door de redactie van deze website: deze tekst die door het museum is aangeleverd, suggereert een passieve houding van de schilder ten opzichte van het fascisme en de dictatuur van Franco. Maar in een uitgebreid artikel van Art & Object wordt hij toch wel als een actieve aanhanger van Franco’s regiem gezien. En ook de Engelstalige entry op Wikipedia toont een ander beeld van de kunstenaar dan bovenstaande museumtekst.