Para-modernen – alternatieve leefstijlen sinds 1900

De zoektocht naar een eenvoudiger, natuurlijker en betekenisvoller leven leeft vooral onder jonge mensen. Klimaatcrisis, prestatiedruk, digitale vermoeidheid… het onderzoeken van alternatieve leefstijlen is springlevend. Maar had je gedacht dat dit meer dan een eeuw geleden ook al zo was?

Vrij zijn! Een droom rond 1900

Aan het begin van de 20e eeuw droomden veel jonge mensen van een ander leven. Weg van de druk van het burgerlijke bestaan, het kapitalisme en de industriële samenleving. Ze zochten vrijheid – in de natuur, in gemeenschap met gelijkgestemden, en in een leven dat draait om gezondheid, zingeving en schoonheid.

Levenshervormers in actie – de reformkolonie

Éen van de populaire alternatieve leefstijlen die begin 20ste eeuw was de reformkolonie. In reformkolonies buiten de steden werd deze droom werkelijkheid. Hier ontstonden nieuwe vormen van samenleven, waarin voeding, lichaam en spiritualiteit centraal stonden. Vegetarisme, alternatieve pedagogiek, de afwijzing van traditionele genderrollen en zelfs naaktheidscultuur maakten deel uit van een radicale levensvisie. Een bekende reformkolonie was Monte Verità in Ticono, Zwitserland.

Esthetiek van verandering

In kunst en design vond deze beweging haar uitdrukking in stromingen als Jugendstil en expressionisme. Maar ook boeken, tijdschriften en affiches speelden een grote rol in het verspreiden van deze idealen. Levenskunst kreeg vorm – letterlijk en figuurlijk.

De Jugendstil is een goed voorbeeld van een kunststroming die zich afzet tegen de gevestigde orde; in cultureel opzicht is dat de classicistische kunst die door de academies werd voorgeschreven. Heel bijzonder op deze tentoonstelling is een schilderij van Gustav Klimt: Nuda Veritas uit 1899. Met het combineren van beeld en tekst, de symboliek en het verwerken van decoratieve elementen zet Klimt zich af tegen de heersende kunsttraditie.

Tussen idealisme en ideologie

Niet alles bleef onschuldig. Sommige hervormers lieten hun verlangen naar het ‘natuurlijke’ ontsporen in racistische en nationalistische ideeën. De tentoonstelling laat zien waar idealisme inspiratie gaf, maar ook waar het gevaarlijk werd.

Internationale invloeden

Voor het eerst wordt in deze tentoonstelling ook de verbinding gelegd met de Amerikaanse tegencultuur en de Flower Power-beweging – erfgenamen van de levenshervormers, met hun eigen strijd voor vrijheid, vrede en een nieuw begin.

Film over Monte Verità: Der Rausch der Freiheit