Het Amsterdam van Rembrandt

Het Amsterdam van Rembrandt was een stad met vele gezichten. In de 17e eeuw was Amsterdam de metropool van Europa. De economie en de handel bloeiden, de bevolking nam snel toe en de kunsten en wetenschappen bloeiden. Een invloedrijke burgermaatschappij gaf vorm aan het wel en wee van de stad. Onder meer in prachtige groepsportretten gemaakt door de grootste Nederlandse schilders van die tijd, waaronder Rembrandt, Jacob Backer, Ferdinand Bol, Govert Flinck, Bartholomeus van der Helst, Nicolaes Eliasz. Pickenoy en Jan Victors.

17de-eeuwse groepsportretten

Van 27 november 2024 tot 23 maart 2025 toont het Städel Museum in samenwerking met het Amsterdam Museum portretten uit de periode van Rembrandt in een grote tentoonstelling, waarbij de prachtige groepsportretten van het Amsterdam Museum centraal staan. Deze werken worden zelden uitgeleend en dit is de eerste grootschalige presentatie ervan in Duitsland. Ongeveer 100 schilderijen, beeldhouwwerken en prenten en cultuurhistorische artefacten uit andere vooraanstaande Nederlandse en internationale musea zullen in Frankfurt te zien zijn, waaronder meesterwerken uit het Rijksmuseum in Amsterdam, het Metropolitan Museum of Art in New York, het Koninklijk Museum van Schone Kunsten in Antwerpen en het Muzeum Narodowe in Warschau. De tentoonstelling toont ook opmerkelijke werken van Rembrandt en zijn tijdgenoten uit de eigen collectie van het Städel Museum.

Het 17de-eeuwse Amsterdam

In de woorden van Städel directeur Philipp Demandt: “Met deze tentoonstelling brengen we Rembrandts Amsterdam naar het Städel Museum. Door een kritische blik te werpen op de realiteit van het 17de-eeuwse Amsterdam, mengen we ons in het voortdurende discours rond de herwaardering van de ‘Gouden Eeuw’ van Nederland. De meesterwerken van Rembrandt en zijn beroemde tijdgenoten tonen een stad in beweging, onderhevig aan ingrijpende economische en sociale transformaties. Geen ander museum ter wereld bezit zoveel groepsportretten uit deze periode als het Amsterdam Museum. In het Städel Museum zijn we verheugd deze werken te kunnen combineren met andere internationale bruiklenen en onze eigen uitzonderlijke collectie schilderijen en prenten van Rembrandt, die de oprichter van ons museum al met passie verzamelde. We bedanken alle bruikleengevers en sponsors die onze tentoonstelling genereus hebben gesteund. Zonder hun inzet was dit ambitieuze project niet mogelijk geweest.”

Het groepsportret

“Het Nederlandse groepsportret ontstond vooral in Amsterdam. Het is waarschijnlijk het meest opvallende voorbeeld van Nederlandse kunst uit Rembrandts tijd. Het kan worden toegeschreven aan de unieke omstandigheden van Amsterdam, een handelsstad met een uitgesproken burgerlijk en protestants karakter. In deze periode veranderde de stad in een bloeiend wereldhandelscentrum, waar de heersende elite hun status en burgerlijke betrokkenheid vierde door middel van prestigieuze schilderijen, gemaakt door vooraanstaande kunstenaars.” Aldus Jochen Sander, curator van de tentoonstelling, adjunct-directeur en hoofd van de collecties Nederlandse, Vlaamse en Duitse schilderkunst vóór 1800.

“Hoewel de notie van de 17e eeuw als een ‘Gouden Eeuw’ lange tijd kritiekloos is geaccepteerd in Nederland – deels dankzij deze kunstwerken – is dit perspectief de laatste jaren aan het afbrokkelen. Onze tentoonstelling gaat in op deze verschuiving door ook die individuen te belichten die destijds ‘onwaardig voor portrettering’ werden geacht en dus weinig stempel hebben gedrukt op de traditie van de portretkunst. De zoektocht naar hun verhalen is zowel te laat als waardevol, omdat het ons begrip van Rembrandts Amsterdam zal vergroten,” legt Sander verder uit.