Geniale vrouwen

Het Bucerius Kunst Forum presenteert met de tentoonstelling “Geniale Vrouwen: Kunstenaressen en hun metgezellen” het levenspad van opmerkelijke kunstenaressen van de 16e tot de 18e eeuw. Voor het eerst is de familiaire context waarin de kunstenaressen hun carrières volgden, de centrale invalshoek door hun werken te vergelijken met die van hun vaders, broers, echtgenoten en collega-schilders. In deze familiaire context blijken vrouwen soms buitengewoon succesvol: ze werkten als hofschilderessen, docenten, ondernemers en uitgeefsters, en werden met de hoogste onderscheidingen geëerd.

De door Dr. Katrin Dyballa samengestelde tentoonstelling toont ongeveer 30 kunstenaressen en 150 werken, waaronder die van Sofonisba Anguissola, Judith Leyster, Marietta Robusti (La Tintoretta) en Angelika Kauffmann. Meesterlijke portretten, stillevens en historische werken in schilderkunst, tekening en grafiek uit de renaissance tot het begin van het classicisme worden in Hamburg samengebracht.

Tijdsbeeld

In de vroegmoderne tijd was het voor vrouwen niet onmogelijk om een kunstenaarscarrière te beginnen, maar het was niet makkelijk. Lidmaatschap van een gilde was noodzakelijk voor een vrije beroepsuitoefening, maar dit werd vrouwen vaak ontzegd. Opvallend veel kunstenaressen uit die tijd kwamen uit kunstenaarsgezinnen of trouwden met kunstenaars. Ze werkten samen met hun vaders, broers en echtgenoten en waren vaak in de schaduw actief. Aan hoven was de situatie anders: vrouwen konden openlijk als kunstenaressen werken, omdat andere regels van toepassing waren.  Bovendien stond men hier vaak meer open voor artistieke prestaties, ongeacht afkomst en geslacht. Kunstenaressen die zich tegen de maatschappelijke normen in hadden weten door te zetten, vielen op bij hun tijdgenoten en kregen erkenning. Door de overwegend mannelijke blik die tot in de 20e eeuw in de kunstwetenschap domineerde, raakten hun prestaties echter lange tijd in de vergetelheid.

De tentoonstelling Geniale Vrouwen

De tentoonstelling begint spectaculair met het zelfportret van Catharina van Hemessen, het vroegste zelfportret waarop een schilderes aan het werk is. Catharina van Hemessen kreeg haar opleiding in het atelier van haar vader Jan Sanders van Hemessen. Ook hij schilderde portretten, maar zijn dochter overtrof hem op dit gebied.

Het leven en werk van Catharina van Hemessen maken deel uit van het eerste hoofdstuk “Dochters, Vaders, Broers”, evenals dat van La Tintoretta, de dochter van de Venetiaanse kunstenaar Tintoretto. De tentoonstelling is verder onderverdeeld in de volgende hoofdstukken: “Bewust Zonder Echtgenoot”, “Carrière Voor Het Huwelijk”, “Schilderen Met Familie”, “Vrouwen en Grafische Kunst”, “Kunstenaressen Aan Het Hof” en “Kunstenaressen In Instellingen”.