Frans Hals

Voor wie de grote Frans Hals tentoonstelling in het Rijksmuseum (of in Londen) gemist heeft, kan tot 3 november 2024 nog komen kijken in Berlijn.

Ook Berlijn zet Frans Hals – één van de grootste portretschilders aller tijden – in de spotlights. Samen met Rembrandt en Vermeer staat hij bekend als een van de beroemdste Nederlandse schilders van de 17e eeuw. Hij schilderde expressieve portretten van de Haarlemse elite maar ook de gewone man en vrouw in de straat. Met zijn uitzonderlijk losse, vrije schilderstijl inspireerde de Haarlemse schilder als geen ander kunstenaar van zijn tijd de moderne schilderkunst. In samenwerking met de National Gallery in Londen en het Rijksmuseum in Amsterdam organiseert de Gemäldegalerie deze uitgebreide monografische tentoonstelling met ongeveer 75 werken.

Frans Hals (1582/83–1666) was vooral een bijzonder goede portretschilder. Naast de enorme schuttersstukken en regentenstukken schilderde hij de gegoede burgerij in Haarlem, waar hij bijna zijn hele leven doorbracht. Daarnaast schilderde hij genrefiguren zoals zangers, artiesten en visserskinderen, vaak van dichtbij. Hals’ werken hebben een buitengewone levendigheid en treffende karakterisering. Zijn schilderijen, uitgevoerd met een losse, gedurfde penseelstreek en een schetsmatige uitstraling, beïnvloedden de schilderkunst van de late 19e eeuw. De impressionisten beschouwden Hals zelfs als een van hun voorlopers.

Speciale tentoonstelling in de Gemäldegalerie: Werken van Hals en zijn omgeving

De Gemäldegalerie in Berlijn heeft zelf 10 werken van Frans Hals, waaronder Malle Babbe, het portret van Catharina Hooft met haar voedster en de zingende jongen met fluit.

Onder de 75 werken bevinden zich ongeveer 50 van de belangrijkste schilderijen van Frans Hals uit meer dan 20 openbare en privécollecties in Europa, de VS en Canada. – waaronder hoogtepunten zoals “Isaac Abrahamsz. Massa en Beatrix van der Laen” uit het Rijksmuseum, de “Jonge man met schedel” uit de National Gallery in Londen of “De luitspeler” uit het Musée du Louvre in Parijs. En het monumentale, meer dan vier meter brede schuttersstuk “De magere compagnie”. Er zijn ook werken van tijdgenoten te zien. Hierdoor komt zijn uitzonderlijke talent nog meer naar voren.

Hals als voorloper van de moderne kunst

De ongekend vrije schilderstijl die Hals voor zijn portretten gebruikt, maakt hem tot de modernste kunstenaar van zijn tijd. In plaats van conventionele poses vangt hij het vluchtige moment van een beweging of uitdrukking. Zijn meesterlijke illusionistische schilderwijze laat de afgebeelde personen levendig, open en benaderbaar lijken. Hals benadert hun individuele eigenschappen onbevooroordeeld, met nieuwsgierigheid, humor en betrokkenheid. Lachen of glimlachen is daarbij een sleutelelement: hij weet als geen ander lachende figuren realistisch weer te geven.

Frans Hals schilderde sociale buitenstaanders net zo toegewijd als de burgerlijke bovenlaag van de Nederlandse Republiek. Daarnaast produceerde hij buitengewoon innovatieve genrestukken en karakterstudies op ware grootte, waarmee hij randgroepen van de samenleving, die in de contemporaine portretschilderkunst geen plaats vonden, ongekende zichtbaarheid gaf.

Niet alleen in dit opzicht, maar ook vanwege zijn losse, virtuoze kleurgebruik en de spontaniteit en directheid van zijn voorstellingen kan Hals worden beschouwd als een voorloper van de moderne kunst. Eind 19e eeuw werden zijn schilderijen belangrijke voorbeelden en inspiratiebronnen voor realisten en impressionisten zoals Max Liebermann, Wilhelm Leibl en Lovis Corinth. De Berlijnse tentoonstelling zal werken van deze kunstenaars tonen in de context van hun grote voorbeeld. Daarmee wordt niet alleen de uitzonderlijke artistieke prestatie van Hals belicht, maar ook de verstrekkende invloed van zijn werken op de ontwikkeling van de Europese schilderkunst.